POLONYA ERMENILERI'NIN 1000 YILLIK GECMISI

Polonya'da yasayan Ermeniler'in ataları, Kırım yarimadasindan goç ederek gelmislerdi .Oldukça kalabalik olan Ermeni nufusuna yonelik olarak batili kaynaklarda belgeler mevcuttur .Kirim yarimadasi eskiden "Ermenistan Denizi" olarak isimlendirilmisti.Polonya'ya goç eden Ermeniler Galiçya ile Podolya bolgelerine yerlesmislerdi.Xl yuzyilda ilk Mogol saldirilari ile birlikte goç etmek zorunda kalan Ermeniler yerel halki olusturan Ukraynali Ortodokslar tarafindan memnuniyetle karşılandılar.Daha sonra bu iki bolge XIV yuzyilin ikinci yarisinda Polonya Kralligi tarafindan isgal edilince, Ermeniler belli bir özerklik statusu aldilar ,Katolik mezhebi'nin yer yer Ermeni Apostoliklere yonelik baskilari yerlesmeye basladiginda Ermenilere yonelik mezhep baskilari olustu.

Polonya Kilisesi'nin guç gosterisi ve her turlu baskisi neticesinde Ermeni Apostolik Kilisesi Katolik Kilisesine ait degerleri ve gelenekleri kabullenmisti .Ermeni Kiliseleri kapatilmis, Ermeni Apostolik Kilisesine ozgu Dini ritueller Katolik usullerine gore yapilmaya baslanmis, Katolik inanci dogrultusunda yetki sahibi olan Nicolas Toroseviç'in buyuk etkisi bulunuyordu.Ermeni ileri gelenleri Polonya makamları tarafından yargı ve icra islerinde gorevlendieilmislerdi.Ermeniler'in cenazelerinde Ermeni Din adamlarinin gorev almasi yasaklandi ,Aileler Cenazelerinin Katolik Din adamlari tarafindan gomulmesine karsi geldikleri için cenazelerini Ermeni Apostolik Din adamlarinin seçilecegi umuduyla bodrumlarinda sakliyorlardi.

Polonya'nin uygulamalarina karsi olan Ermeniler'den genç yasta olan bilgin ve Filosof Stepanos Lehatsi doneminin aydinlik ve parlak yuzlerinden biriydi , XVII yuzyilda Eçmiadzin'e yerleserek Ermeni kulturu ve tarihi açisindan onemli rol ustlenmis ,Kuran'i Ermeni dili ile Latin alfabesi kullanarak çevirmistir.



Ancak, aynı zamanda toplumda bir gerileme yasandigini dikkate almak gerekmekte , önemli ticaret yolları değişti ,Okyanuslar ticaret guzergahi olarak daha yogun kullanilmaya baslandi 1620-1621 Khotin'de Turk-Polonya savasi Ermeniler açisindan kotu sonuçlar dogurdu.



Onsekizinci yuzyilda Polonya'da yuzbinlerce Ermeni yasiyordu, Ermeni toplumu hala Ermeni kimligine bagliydi ,egitime onem veriyorlardi. Polonya Ermenileri Daglik Ermenistan'da Osmanli'ya karsi 1722'de direnis gosteren David Beg'e destek olmaktaydilar, Polonya Ermeni Katolik liderleri Venedik'te Mekitaristlerin Kongrelerini katiliyorlardi, Rahipler asimilasyona karsi Ermenilik bilincini yasatmaya çalismaktaydilar.

Ondokuzuncu yuzyilda Polonya'da Plonyali kimligini kabullenmis aileler mevcuttu ,ancak bu aileler kimliklerinin bilincindeydiler ozellikle yuksek egitimli olanlar kimliklerini yasatmaktaydilar .Yazarlar, akedemisyenler,bilim adamlari , tarihçler Polonya Ermeni toplumnun aydinlik yuzleriydi Yazarlar kitaplarini Ingilizce, Fransizca, Rusca Ermenice Italyanca, Almanya Lehçe olarak kaleme aliyorlardi ,bugun Lvov'da Ermeni mahallesinde'ki klasik burjuva evler ve Lvov Ermeni Katedrali her zaman gorulmeye deger yerlerin basinda gelmekte.